TCMB Banka Meclis Üyesi Kar, AKÜ’de İslam İktisadını Anlattı

Gözden Kaçırmayın

Duruşma Salonunda Avukata Fiziksel Saldırı

Afyon Kocatepe Üniversitesinde (AKÜ) düzenlenen “İslam İktisadı ve Finansı Özel Oturumu” kapsamında, kalkınma ekonomisinin tarihsel gelişimi ve İslam ekonomisinin temel prensipleri ele alındı. Konferansta konuşan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Banka Meclis Üyesi Prof. Dr. Muhsin Kar, ekonomik kalkınmanın yalnızca gelir artışıyla değerlendirilemeyeceğini, toplumsal refah, adalet ve ahlaki değerlerin de bu süreçte önemli olduğunu vurguladı.

Prof. Dr. Sabri Bektöre Konferans Salonu’nda gerçekleştirilen programa AKÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şuayıp Özdemir, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Gökhan Demirtaş, akademisyenler ve öğrenciler katıldı. İİBF, İslam İktisadı ve Finansı Uygulama ve Araştırma Merkezi (AKİFAM) ile İslam İktisadı ve Finansı Topluluğunun koordinasyonunda düzenlenen konferansın moderatörlüğünü Prof. Dr. Şuayıp Özdemir yaptı.

“Büyüme ile Kalkınma Aynı Şey Değil”

Konuşmasında ekonomik büyüme ile kalkınma arasındaki farklara değinen Prof. Dr. Muhsin Kar, büyümenin daha çok niceliksel gelir artışını ifade ettiğini, kalkınmanın ise üretim süreçlerinden toplumsal düzene, yapısal dönüşümden refah seviyesine kadar birçok alanı kapsadığını belirtti.

İktisat bölümlerinde neoklasik düşüncenin ağırlıklı olarak ele alınmasının öğrencilerin ekonomik olayları tek bir bakış açısıyla değerlendirmesine yol açabildiğini ifade eden Kar, iktisadi düşüncenin Antik Çağ’dan günümüze uzanan gelişimini anlattı. Antik Yunan’da ekonominin iyi yaşam ve erdemle ilişkilendirildiğini, Orta Çağ’da ahlak ve kurumların öne çıktığını belirten Kar, Rönesans, Aydınlanma ve Sanayi Devrimi’nin ekonomik düşünceyi önemli ölçüde dönüştürdüğünü kaydetti.

İbn Haldun’un Ekonomiye Katkılarına Dikkat Çekti

İslam düşünürü İbn Haldun’un modern ekonomi düşüncesine katkılarına değinen Kar, bugün Laffer Eğrisi ve arz yönlü iktisat yaklaşımlarıyla ilişkilendirilen bazı fikirlerin İbn Haldun’un eserlerinde de karşılık bulduğunu ifade etti.

Kar, İbn Haldun’un Batı dünyasında gördüğü ilginin Türkiye’deki akademik müfredatta yeterince karşılık bulmadığını dile getirdi.

Modern Kalkınma Ekonomisinin Tarihsel Gelişimi

Modern kalkınma ekonomisinin gelişimini de değerlendiren Kar, ABD Başkanı Harry S. Truman’ın 1949 yılında açıkladığı teknik ve ekonomik yardım vizyonunun kalkınma politikalarının şekillenmesinde etkili olduğunu belirtti.

Kar, daha sonraki yıllarda Rosenstein-Rodan, Hirschman, Nurkse ve Lewis gibi iktisatçıların geliştirdiği teorilerle kalkınma literatürünün genişlediğini anlattı. Amartya Sen gibi düşünürlerin katkılarıyla kalkınma anlayışının yalnızca gelir artışına dayalı olmaktan çıkarak özgürlükleri ve sürdürülebilirliği de kapsayan çok boyutlu bir yapıya dönüştüğünü kaydetti.

“İslam’da Mülk Allah’ındır, İnsan Emanetçidir”

İslam iktisadının temel ilkelerini Tevhid, kulluk, emanet, adalet, tezkiye ve ihsan kavramları üzerinden açıklayan Prof. Dr. Kar, İslam’ın mülkiyet anlayışında insanın sorumluluğuna dikkat çekti.

Kar, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Tevhid inancına göre mülk Allah’ındır, insan ancak emanetçidir. İnsana devredilen mülkiyet sınırsız bir tasarruf alanı değil, şartlı bir emanettir. İnsanın yeryüzündeki rolü hilafettir ve dünyayı imar etmekle mükelleftir.”

Doğal kaynakların korunmasının İslam’ın temel anlayışında bulunduğunu belirten Kar, çevrenin tahrip edilmesi ve kaynakların sorumsuzca tüketilmesinin bu anlayışla bağdaşmadığını ifade etti. Küresel iklim değişikliği ve çevre kirliliği gibi sorunların insan faaliyetleriyle ilişkisine de değindi.

Kar, zekât ve sadaka uygulamalarının yanı sıra şeriatın temel gayeleri arasında yer alan dinin, canın, aklın, neslin ve malın korunması ilkelerinin kalkınma süreçlerinde gözetilmesi gerektiğini söyledi.

Medine Pazarı Örneği Üzerinden Ahlaki Ticaret Vurgusu

İslam ekonomisinde piyasa anlayışını Medine Pazarı örneği üzerinden değerlendiren Kar, ticari faaliyetlerin yalnızca kâr maksimizasyonuna göre şekillenmemesi gerektiğini belirtti.

Karaborsacılık, hile, tekelcilik, faiz ve haksız kazanca yol açan belirsizliklerin İslam’da yasaklandığını hatırlatan Kar, ticarette ahlaki kuralların ve adil rekabetin önemine dikkat çekti.

İktisadi Kalkınmanın Üç Temel Boyutu

İktisadi kalkınmayı üç boyutlu bir yapı üzerinden açıklayan Kar, insanın Allah, diğer insanlar ve doğayla kurduğu ilişkilerin kalkınmanın yönünü belirlediğini ifade etti.

Allah-insan ilişkisinin kalkınmanın ahlaki temelini, insan-insan ilişkisinin adalet, güven ve adil bölüşümü, insan-doğa ilişkisinin ise bilimsel gelişimi ve doğanın korunmasını şekillendirdiğini belirten Kar, toplumsal güvenin yüksek olduğu yerlerde ekonomik iş birliğinin de güçlendiğini kaydetti.

Konuşmasının sonunda İslam iktisadında dünya ve ahiret mutluluğunun birlikte gözetildiğini vurgulayan Kar, ekonomik faaliyetlerin nihai amaç değil, onurlu ve güvenli bir yaşamın aracı olduğunu söyledi. Servetin yalnızca belirli kesimler arasında dolaşmasının önlenmesi, vakıflar aracılığıyla toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesi ve bireysel özgürlüklerle toplumsal sorumluluk arasında denge kurulmasının önemini anlattı.

Konferans, soru-cevap bölümünün ardından AKÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şuayıp Özdemir’in Prof. Dr. Muhsin Kar’a plaket takdim etmesi ve toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi.