Pensilvanya eyaletinde kızamık (sarımsak) salgını resmen 1.000 laboratuvar onaylı vaka sayısını aştı. Bu rakam, eyaletin 1990'lıların başlarındaki ulusal salgın döneminden bu yana karşılaştığı en ciddi kamu sağlığı krizini işaret ediyor. Pittsburgh Post-Gazette'in yerel sağlık otoritelerine dayandırarak sunduğu haber ve Pensilvanya Sağlık Bakanlığı (PADOH) verilerine göre salgının odağı Allegheny County (Pittsburgh metropol alanı) ve çevre illerinde yoğunlaşıyor.
30 yıllık rekor ve ulusal tablo
Merkezler Hastalık Kontrol ve Önleme (CDC) verileri, ABD geneline yayılan kızamık vakalarının 2024-2026 döneminde belirgin bir artış kaydettiğini gösteriyor. Pensilvanya'daki bu patlama, 2000 yılında ABD'nin "kızamık eleme statüsü" kazandığı bildiriminin ardından, yerel dolaşım zincirlerinin nasıl kırılabileceğinin en somut örneği olarak değerlendiriliyor. 1991-1996 yılları arasında ABD'yi saran ve 55 binden fazla vakaya, 100'lerin üzerinde ölüme yol açan salgından bu yana tek bir eyaletin bu seviyeye ulaşması, epidemiyologlar arasında ciddi endişe yaratıyor.
Aşı oranlarındaki daralma ve "bağışıklık boşlukları"
Sağlık yetkilileri salgının temel motorunun, okul çağındaki çocuklarda MMR (Kızamık, Kabakulak, Rüzam) aşı kapsamının hedef olan %95'in altına düştüğü nokta olduğunu vurguluyor. 2023-2024 ve 2024-2025 eğitim yıllı verilerine göre Pensilvanya'da anaokulu seviyesinde MMR aşı oranları bazı county'lerde %90'ın altına inmiş durumda. Dini ve felsefi muafiyet başvurularındaki artış, bu "bağışıklık boşluklarının" coğrafi kümelenmesine (clustering) neden olarak virüsün topluluk içi hızlı dolaşımını sağlıyor. Salgının başlangıç vaka kaynağının uluslararası seyahatle ilişkili bir "ithal vaka" (imported case) olduğu, ardından da aşısı olmayan popülasyonda zincirleme bulaşıma dönüştüğü tespit edildi.
Kamu sağlığı müdahalesi ve okul protokolleri
PADOH ve Allegheny County Sağlık Müdürlüğü, salgın ilan edilen bölgelerde acil aşılaması klinikleri kurdu, hastane acil servislerine ve çocuk bakım kurumlarına uyarı sirküleri dağıttı. Bulaşıcı hastalıklar uzmanları, kızamığın temel üretim sayısı (R0) 12-18 aralığında olması nedeniyle, tek bir vakanın bile yoğun aşısız gruplarda patlamaya yol açabileceğini hatırlatıyor. Okul yönetimlerine gönderilen yönergelerde, vaka tespit edilen sınıflarda aşısı olmayan öğrencilerin 21 günlük izolasyon (karantina) süresine tabi tutulması, aşılı öğrencilerin ise izlenmesi kararı yer alıyor. Bu durum bölgedeki okullarda işleyiş aksaklıklarına ve veliler arasında kaygıya yol açıyor.
Eleme statüsü riski ve maliyet hesabı
CDC yetkilileri, Pensilvanya salgınının 12 aydan fazla sürmesi durumunda ABD'nin "kızamık eleme" statüsünün uluslararası örgütler (WHO/PAHO) tarafından sorgulanabileceğini, hatta geri alınabileceğini belirtiyor. 2019 New York salgını sırasında yaşanan benzer risk, yoğun aşı kampanyalarıyla aşıldı. Mevcut salgının maliyeti de tartışılıyor; 2019 verilerine göre vaka başına kamu sağlığı maliyeti (kontak takibi, izolasyon, hastane, laboratuvar) 30-50 bin dolar bandında tahmin ediliyordu; güncel enflasyon ve kaynak yoğunluğu ile bu rakamın çok daha yüksek çıkması bekleniyor.
Ne yapılması gerekiyor?
Uzmanlar, salgının kontrol altına alınması için üç temel stratejiyi öne çıkarıyor: Okul girişi aşı kontrolünün ketatlaştırılması ve muafiyet süreçlerinin tıbbi gerekçelerle sınırlandırılması; toplum liderleri (dini kurumlar, sivil toplum) aracılığıyla aşı güveni sağlayıcı hedefli iletişim kampanyaları; ve seyahatle ilgili uyarı sistemlerinin (PAHAN) güçlendirilmesi. CDC, 6 ay ila 12 ay yaş aralığındaki bebekler için seyahat riski varsa erken doz (sıfır doz) uygulama önerisini yeniledi.
Yorumlar
Yorum Yap